در عصری که هوش مصنوعی به بخش جداییناپذیر زندگی روزمره تبدیل شده، اعتماد کاربران به شرکتهای فعال در این حوزه به یکی از چالشبرانگیزترین موضوعات صنعت فناوری بدل شده است. رسانه معتبر سایبرنیوز (Cybernews) با راهاندازی «رتبهبندی اعتمادپذیری هوش مصنوعی» به ارزیابی ۵۰۰ شرکت از ۳۶ کشور پرداخته و نتایجی منتشر کرده که بسیاری را شگفتزده کرده است. در صدر این فهرست، گوگل قرار دارد؛ شرکتی که مدل کسبوکارش بر پایه استفاده از دادههای کاربران بنا شده است.
سایبرنیوز در تاریخ ۱۸ اوت ۲۰۲۶ (۲۷ مرداد ۱۴۰۵) رتبهبندی اعتمادپذیری شرکتهای هوش مصنوعی را منتشر کرد.
این پروژه ۵۰۰ شرکت فعال در حوزه هوش مصنوعی را بر اساس چهار شاخص اصلی ارزیابی کرده است: حریم خصوصی دادهها، شفافیت سازمانی، امنیت و تصور عمومی
هر شرکت امتیازی بین ۰ تا ۱۰۰ دریافت کرده و شرکتهایی که امتیاز ۷۵ یا بالاتر کسب کنند، عنوان «رهبر اعتمادپذیری هوش مصنوعی ۲۰۲۶» را به خود اختصاص دادهاند.
ده شرکت برتر رتبهبندی
بر اساس این رتبهبندی، ده شرکت برتر به ترتیب عبارتند از：
۱. گوگل (Gemini)
۲. کریسپ (Krisp)
۳. فایرفلایز (Fireflies.ai)
۴. ادوبی (Adobe)
۵. مگنیفیک (Magnific)
۶. رایتسونیک (Writesonic)
۷. وریفای (Veryfi)
۸. سیلزفورس (Salesforce)
۹. گرامرلی (Grammarly)
۱۰. لاوبل (Lovable)
جایگاه شگفتانگیز OpenAI و آنتروپیک
شاید قابلتوجهترین بخش این رتبهبندی، جایگاه شرکتهای نامآشنای حوزه هوش مصنوعی باشد. OpenAI، سازنده چتبات محبوب ChatGPT، تنها در رتبه ۲۲ قرار گرفته است. آنتروپیک (Anthropic) نیز با رویکرد مشهور خود در اولویت دادن به ایمنی و منافع عمومی نسبت به فشارهای تجاری، موفق به کسب جایگاهی بهتر از رتبه ۷۰ نشده است.
این نتایج در حالی منتشر شده که آنتروپیک همواره خود را به عنوان شرکتی متعهد به ایمنی هوش مصنوعی معرفی کرده است. همچنین شرکتهای دیگری مانند متا در رتبه ۷۸، دیپسیک چین در رتبه ۲۸۳ و میدجرنی در رتبه ۳۸۳ قرار گرفتهاند.
گوگل چگونه صدرنشین شد؟
بر اساس گزارش سایبرنیوز، گوگل در سه شاخص حریم خصوصی دادهها، شفافیت و امنیت موفق به کسب امتیاز کامل ۱۰۰ شده است. در شاخص تصور عمومی نیز امتیاز ۹۱ را به دست آورده که همچنان بسیار بالاست.
از میان چهار شاخص ارزیابیشده، امنیت با میانگین تنها ۳۲ از ۱۰۰، پایینترین امتیاز را به خود اختصاص داده است. در مقابل، شفافیت سازمانی با میانگین ۹۰ از ۱۰۰، قویترین شاخص بوده است. حریم خصوصی و تصور عمومی نیز به ترتیب میانگین ۷۰ و ۷۱ را کسب کردهاند.
نکته قابل توجه دیگر اینکه اعتمادپذیری با اندازه شرکت رابطه مستقیم دارد؛ شرکتهای با ۱ تا ۱۰ کارمند میانگین امتیاز ۵۶ و شرکتهای با بیش از ۵۰۰۰ کارمند میانگین امتیاز ۸۲ را به دست آوردهاند.
ضعف بزرگ صنعت؛ عدم شفافیت در آموزش مدلها
بر اساس تحلیل سیاستهای حریم خصوصی این شرکتها، ۶۳ درصد از آنها بهصراحت اعلام نکردهاند که آیا از دادههای کاربران برای آموزش مدلهای هوش مصنوعی خود استفاده میکنند یا خیر و اطلاعات ارائهشده در این زمینه مبهم است. همچنین ۶۵ درصد دورههای نگهداری دادهها را مشخص نکردهاند.
ولدماراس کادیس، عضو هیئت مشاوره رتبهبندی اعتمادپذیری هوش مصنوعی، در این باره میگوید: «دیگر کسی از جمعآوری گسترده دادهها توسط شرکتها شگفتزده نمیشود. پرسش اصلی این است که آیا شرکتها بهاندازه کافی صادق هستند تا دقیقاً به کاربران بگویند دادههایشان چگونه مدیریت میشود؟»
دکتر آکشیکا ویجسوندارا، عضو هیئت مشاوره و بنیانگذار TAI Labs، با اشاره به تحول نقش هوش مصنوعی از پاسخگویی به سوالات به انجام اقدامات مستقل هشدار داده است: «هوش مصنوعی در حال حرکت از پاسخ به سوالات به سمت انجام اقدامات است؛ خواندن صندوقهای ورودی، جابهجایی پول و تصمیمگیری به نمایندگی از ما. شرکتی که بهوضوح نشان دهد چگونه از دادهها محافظت، استفاده و مدیریت میکند، در جلب اعتماد بلندمدت مزیت معناداری خواهد داشت.»
کادیس نیز تأکید کرده است که امنیت و حریم خصوصی صرفاً درباره انطباق با قوانین نیست: «ابزارهای هوش مصنوعی میتوانند به حجم عظیمی از دادههای حساس کاربران و کسبوکارها دسترسی داشته باشند، بنابراین شرکتها باید شفاف باشند که چگونه از این دادهها استفاده، ذخیره و به اشتراکگذاری میکنند. اگر شرکتی در زمینه دادهها شفاف نباشد یا دچار حادثه امنیتی شود، بهسرعت اعتماد مشتریان را از دست خواهد داد.»
تأثیر بر صنعت و بازار
این رتبهبندی پیام روشنی برای صنعت هوش مصنوعی دارد: اندازه و شهرت بهتنهایی تضمینکننده اعتماد نیستند. حضور شرکتهای کمتر شناختهشده در جمع ده شرکت برتر نشان میدهد که شفافیت و رعایت اصول حریم خصوصی میتواند حتی شرکتهای کوچک را در جایگاهی بالاتر از غولهای نامآشنا قرار دهد.
برای کاربران نهایی، این رتبهبندی میتواند راهنمای مفیدی برای انتخاب ابزارهای هوش مصنوعی قابل اعتماد باشد. با توجه به اینکه ۶۳ درصد شرکتها درباره استفاده از دادههای کاربران برای آموزش مدلهای خود شفاف نیستند، کاربران باید پیش از استفاده از هر ابزار هوش مصنوعی، سیاستهای حریم خصوصی آن را به دقت بررسی کنند.
اگرچه گوگل به عنوان شرکتی که مدل کسبوکارش بر پایه دادههای کاربران بنا شده، در صدر این رتبهبندی قرار گرفته، اما این موفقیت نشاندهنده شفافیت نسبی این شرکت در مقایسه با رقبا است. با این حال، صنعت هوش مصنوعی همچنان با چالش بزرگی در زمینه شفافیت درباره نحوه استفاده از دادههای کاربران مواجه است و اکثریت قریببهاتفاق شرکتها در این زمینه عملکرد ضعیفی دارند.
رتبهبندی اعتمادپذیری سایبرنیوز، تصویری شفاف از وضعیت اعتماد در صنعت هوش مصنوعی ارائه میدهد. گوگل با وجود ماهیت داده محور کسبوکارش، توانسته با شفافیت نسبی و رعایت استانداردهای امنیتی، اعتماد کاربران را جلب کند. در مقابل، OpenAI و آنتروپیک با وجود شهرت جهانی، در جایگاههایی قرار گرفتهاند که کمتر کسی انتظار داشت.
با گسترش روزافزون کاربردهای هوش مصنوعی در زندگی روزمره و حرکت این فناوری به سمت انجام اقدامات مستقل به نمایندگی از کاربران، انتظار میرود که شفافیت و حریم خصوصی به مهمترین معیارهای رقابتی در این صنعت تبدیل شوند. شرکتهایی که نتوانند استانداردهای بالای شفافیت و امنیت را رعایت کنند، بهتدریج اعتماد کاربران را از دست خواهند داد و در بلندمدت با چالشهای جدی مواجه خواهند شد.
