معمای ۲۰ هزار تراشه

در تازه‌ترین تحول صحنه رقابت هوش مصنوعی، مشخص شده که استارتاپ چینی Moonshot AI، سازنده مدل‌های Kimi، بخش عمده توان پردازشی خود را از طریق یک قرارداد محاسبات ابری با علی‌بابا و با استفاده از حدود ۲۰ هزار تراشه انویدیا تامین می‌کند. این افشاگری که توسط Bloomberg منتشر شده، ابعاد تازه‌ای از وابستگی صنعت هوش مصنوعی چین به نیمه‌رساناهای غربی را آشکار می‌سازد و هم‌زمان با معرفی مدل متن‌باز Kimi K3، پرسش‌های جدی درباره اثربخشی تحریم‌های آمریکا علیه چین مطرح کرده است.

بر اساس گزارش Bloomberg که به نقل از افرادی آگاه از عملیات دو شرکت منتشر شده، استارتاپ Moonshot AI از طریق توافقی با علی‌بابا به یک خوشه محاسباتی شامل حدود ۲۰ هزار تراشه انویدیا دسترسی دارد. این سخت‌افزار بخش قابل‌توجهی از ظرفیت کلی محاسباتی مورد استفاده برای مدل‌های Kimi را تشکیل می‌دهد.

نکته جالب‌توجه، اختلاف نظر بر سر نوع دقیق تراشه‌هاست. منابع متعددی اعلام کرده‌اند که این توافق به‌طور خاص برای پردازنده‌های H200، قدرتمندترین شتاب‌دهنده‌های نسل Hopper انویدیا، منعقد شده است. با این حال، سخنگوی علی‌بابا ارائه تراشه‌های H200 را رد کرده، اما خود توافق ۲۰ هزار تراشه‌ای را انکار نکرده و از اعلام نوع دقیق تراشه‌های مورد استفاده خودداری کرده است. این ابهام، خود به یکی از نشانه‌های پیچیدگی ژئوپلیتیکی این ماجرا تبدیل شده است.

علی‌بابا؛ سرمایه‌گذار، رقیب و تأمین‌کننده در یک قاب

شاید پیچیده‌ترین بخش این ماجرا، نقش دوگانه علی‌بابا باشد. این غول تجارت الکترونیک و رایانش ابری، نه‌تنها یکی از بزرگ‌ترین سرمایه‌گذاران Moonshot است، بلکه انتظار دارد شرکت‌های سرمایه‌پذیرش از زیرساخت ابری آن استفاده کنند. اما در عین حال، علی‌بابا خود دارای مدل‌های رقیب سری Qwen است.

واقعیت تلخ برای علی‌بابا این است که Kimi K3 که با استفاده از زیرساخت‌های خود این شرکت آموزش دیده، اکنون در معیارهای عملکردی مهم از محصولات Qwen این شرکت پیشی گرفته است. به گزارش Bloomberg، این موضوع منبع ناامیدی برای برخی افراد در علی‌بابا بوده، چراکه تیم‌های رقیب به منابع آموزشی مشابهی دسترسی داشته‌اند.

زنگ خطر برای واشنگتن؛ تحریم‌ها و حفره‌های قانونی

موفقیت Kimi K3 که با ۲.۸ تریلیون پارامتر، در برخی معیارها با مدل‌های Fable ۵ Anthropic و GPT-۵.۶ OpenAI برابری می‌کند， نگرانی‌های جدی از واشنگتن تا وال‌استریت و سیلیکون‌ولی را برانگیخته است. نگرانی اصلی حول سخت‌افزار متمرکز است: آمریکا سال‌هاست دسترسی چین به تراشه‌های انویدیا و ابزارهای ساخت پردازنده‌های هوش مصنوعی را محدود کرده، با این حال Moonshot موفق به ساخت K3 شده است.

مایکل کراتسیوس، مدیر دفتر سیاست علم و فناوری کاخ سفید، هفته گذشته Moonshot را به دستیابی غیرقانونی به پیشرفته‌ترین تراشه‌های Blackwell انویدیا متهم کرد. جالب اینکه قوانین آمریکا معمولاً به شرکت‌های چینی اجازه می‌دهد از طریق قراردادهای اجاره محاسباتی به همین تراشه‌ها دسترسی پیدا کنند. کراتسیوس ادعا کرده که Moonshot از این روش از طریق یک طرف ناشناس در تایلند استفاده کرده است.

آنچه این خبر را از یک گزارش معمولی فراتر می‌برد، نمایش خلاف‌آمدی‌های پیچیده اقتصاد ژئوپلیتیک هوش مصنوعی است. در یکسو، علی‌بابا با زیرساخت ابری خود، رقیب مستقیمش را توانمند می‌سازد. در سوی دیگر، تحریم‌های آمریکا با حفره‌هایی چون اجاره ابری و واسطه‌های جنوب شرق آسیا، کارایی خود را از دست داده‌اند. و در نهایت، سرمایه‌گذاری هنگفت غرب در زیرساخت‌های سخت‌افزاری، با ظهور مدل‌هایی مانند Kimi K3 که با منابعی به‌مراتب محدودتر ساخته شده‌اند، زیر سوال رفته است.

چشم‌انداز و پیامدها

افشای این قرارداد، تنها بخشی از یک تصویر بزرگ‌تر است. بر اساس گزارش‌ها، Moonshot در حال جست‌وجوی تراشه‌های بیشتر Blackwell برای مدل بعدی خود، Kimi K4 است. در همین حال، کراتسیوس بدون ارائه شواهد ملموس، ادعا کرده که Moonshot از تکنیک «تقطیر» (Distillation) با استفاده از خروجی‌های مدل Fable شرکت Anthropic برای آموزش K3 استفاده کرده است.

ماجرای ۲۰ هزار تراشه انویدیا و نقش علی‌بابا در پشتیبانی از Moonshot، نشان‌دهنده یک واقعیت انکارناپذیر است: مرزهای رقابت هوش مصنوعی از دیوارهای تحریم و محدودیت‌های سیاسی عبور کرده و به عرصه‌ای تبدیل شده که در آن خلاقیت، معماری هوشمندانه و بهره‌گیری از تمام روزنه‌های ممکن، نقشی تعیین‌کننده دارد. Kimi K3 ثابت کرده که شکاف فناوری با غرب، هرچند واقعی است، اما غیرقابل‌عبور نیست. و این، شاید بزرگ‌ترین زنگ خطری باشد که از پکن به گوش واشنگتن رسیده است.